Roof-Kunst-Roof
Sinds het voorjaar van 2016 begeef ik me in de wereld van het onderzoek naar roofkunst. Het begon als een onderzoek naar een verloren particuliere collectie, naar museale collecties en naar de rol van kastelen als bewaarplaats in oorlogstijd. Daarover schreef en vertelde ik op een symposium op kasteel Twickel, tijdens een verhaal voor de Amsterdamse Culture Club en in een recent verschenen artikel in het Vlaams-Nederlands tijdschrift Volkskunde. Mijn onderzoek heeft zich inmiddels wetenschappelijk verdiept en uitgebreid. Op deze pagina presenteer ik de voortgang van mijn onderzoek, mijn presentaties en publicaties over het onderwerp.
Mijn roofkunstonderzoek beweegt zich weer meer naar waar het begon: naar kastelen als bewaarplaats in oorlogstijd. In 2024 verschenen drie omvangrijke publicaties waaraan ik een bijdrage leverde, drie artikelen over kunstbescherming en kunstroof, over kastelen als bewaarplaats in oorlogstijd. In Oorlog in Arcadië (red. Elyze Storms-Smeets en Nick van den Berg, juli 2024) schreef ik ‘Kunst op de buitenplaats – Bescherming, roof en restitutie’. In Schitterende ballast (red. Hanneke Ronnes, Conrad Gietman en Claartje Wesselink, oktober 2024) verscheen ‘De herbouw van een luchtkasteel’, en tot slot publiceerde ik in Einde van de adelscultuur (Conrad Gietman e.a. red., november 2024) het hoofdstuk ‘Kastelen in oorlogstijd – van kunstbescherming en kunstroof’.
In heel Europa speelden kastelen in het decennium voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog een rol in de kunstbescherming. Ze dienden als depots voor museale en particuliere (kunst)collecties. Ver weg van frontlinies, van spoorwegknooppunten of vliegvelden bewaarden zij het cultureel erfgoed. Vaak ging dat goed, in veel gevallen werd er geroofd en geplunderd uit verlaten kastelen, of kwamen zij onverwacht toch in de vuurlinies te liggen. Dan raakten niet alleen het kasteel maar ook de collectie van de familie en de ondergebrachte verzamelingen verwoest. Hoe gingen families na de oorlog met hun verlies om? Werden kastelen herbouwd? Of was de Tweede Wereldoorlog werkelijk een cesuur in het adellijk leven in Nederland en Europa, en luidde die het einde van de adelscultuur in?
Mijn roofkunstonderzoek beweegt zich weer meer naar waar het begon: naar kastelen als bewaarplaats in oorlogstijd. In 2024 verschenen drie omvangrijke publicaties waaraan ik een bijdrage leverde, drie artikelen over kunstbescherming en kunstroof, over kastelen als bewaarplaats in oorlogstijd. In Oorlog in Arcadië (red. Elyze Storms-Smeets en Nick van den Berg, juli 2024) schreef ik ‘Kunst op de buitenplaats – Bescherming, roof en restitutie’. In Schitterende ballast (red. Hanneke Ronnes, Conrad Gietman en Claartje Wesselink, oktober 2024) verscheen ‘De herbouw van een luchtkasteel’, en tot slot publiceerde ik in Einde van de adelscultuur (Conrad Gietman e.a. red., november 2024) het hoofdstuk ‘Kastelen in oorlogstijd – van kunstbescherming en kunstroof’.
In heel Europa speelden kastelen in het decennium voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog een rol in de kunstbescherming. Ze dienden als depots voor museale en particuliere (kunst)collecties. Ver weg van frontlinies, van spoorwegknooppunten of vliegvelden bewaarden zij het cultureel erfgoed. Vaak ging dat goed, in veel gevallen werd er geroofd en geplunderd uit verlaten kastelen, of kwamen zij onverwacht toch in de vuurlinies te liggen. Dan raakten niet alleen het kasteel maar ook de collectie van de familie en de ondergebrachte verzamelingen verwoest. Hoe gingen families na de oorlog met hun verlies om? Werden kastelen herbouwd? Of was de Tweede Wereldoorlog werkelijk een cesuur in het adellijk leven in Nederland en Europa, en luidde die het einde van de adelscultuur in?
Klik op de foto voor het artikel
|
|
|
Klik op de foto voor het artikel
|
Publicaties
- Ingrid D. Jacobs, ‘Kastelen in oorlogstijd – van kunstbescherming en kunstroof’, in: Conrad Gietman, Simone Nieuwenbroek, Martin Schürer, Redmer Alma, Yme Kuiper en Gunnar Teske, Einde van de adelscultuur. Adellijke overlevingsstrategieën in Duitsland en Nederland, 1918-1955 (Hilversum 2024) 341-355.
- Ingrid D. Jacobs, ‘De herbouw van een luchtkasteel. De Van Wassenaers en Nederhemert’, in: Hanneke Ronnes, Conrad Gietman en Claartje Wesselink (red.), Schitterende ballast. Buitenplaatsen in de moderne wereld (Zwolle 2024) 148-165.
- Ingrid Jacobs, ‘Kunst op de buitenplaats – Bescherming, roof en restitutie’, in: Elyze Storms-Smeets en Nick van den Berg (red.), Oorlog in Arcadië 1940-1945 (Zwolle 2024) 196-221.
- Ingrid D. Jacobs, Castles as Art Repositories or Depots in Wartime? (online presentation Herkomstonderzoeksgroep, Vienna/Amsterdam, 24 november 2023).
- Ingrid D. Jacobs, Kastelen als bewaarplaats in oorlogstijd (presentatie Kunsthistorische Dag VNK, RCE Amersfoort, 27 oktober 2023).
- Ingrid D. Jacobs, Bewegingsruimte en veerkracht van Arnhemse kunstenaars tijdens WO2 (lezing op minisymposium Vrijheid, Rozet, Arnhem, 9 mei 2023).
- Ingrid D. Jacobs, Dienststelle Mühlmann. Working Method and international Network in the Netherlands (1940-1944) and Preparations in Austria (from 1938) and Poland (in 1939) (Presentation Ideologies in National Socialism Conference, Berlin, 27 april 2023).
- Ingrid D. Jacobs, Collecting and Exhibiting. Looted art and collections/collectors 1933-1945 (college, Collecting and Exhibiting, VU Amsterdam, 17 februari 2023).
- Ingrid D. Jacobs, Kunstroof in Nederland 1940-1945, lezing (CultureClub, Amsterdam, 5 september 2022).
- Ingrid D. Jacobs, Schlösser und Kunstdepots während des Zweiten Weltkrieges, presentatie (Symposium Einde van de Adelscultuur. Adellijke strategieën om te overleven 1918-1950, 6e Duits-Nederlandse symposium over adelsgeschiedenis, 29-30 september 2022, Kasteel Twickel, Delden).
- Ingrid D. Jacobs, ‘Kastelen als bewaarplaats in oorlogstijd. De verborgen en verloren collecties van het Nederlands Openluchtmuseum’, in: Volkskunde. Tijdschrift over de cultuur van het dagelijks leven, jaargang 123, nr. 2, mei-sept. 2022, 145-168.
- Ingrid D. Jacobs, Kunstroof, roofkunst of plundering, lezing (Velp, 15 januari 2020).
- Ingrid D. Jacobs, ‘Nederhemert een kasteel als bewaarplaats in oorlogstijd’, in de speciale WO II editie van Het Buiten, april 2020, jaargang 2, nr. 4, 22-27.
- Ingrid D. Jacobs, Symposium Ongenode gasten, Nederlandse Kastelenstichting, 22 november 2020.
- Ingrid D. Jacobs, ‘De verloren collecties van het Nederlands Openluchtmuseum. Het lot van Rijksdepot Nederhemert’, in: Arnhems Historisch Tijdschrift, 2021/1, 40-47.
- Ingrid D. Jacobs, ‘Arnhems Monuments Men’, in: Arnhems Historisch Tijdschrift, 2021/2, 108-116.
- Ingrid D. Jacobs, Kunstroof en kunstbescherming in het geëvacueerde Arnhem, lezing (Nijmegen, Aqua Viva, 21 juni 2021).
Symposium Ongenode gasten, Nederlandse Kastelenstichting, november 2020.